Hoogste tijd voor GACS
Installateur als sparringpartner en adviseur
TEKST: GERRIT TENKINK
Dat is zegt Ed Tepaske, Algemeen Directeur van Mymesh. “We zien in de praktijk dat veel gebouweigenaren en vastgoedbeheerders nog onvoldoende voorbereid zijn op de GACS-verplichtingen. Niet per se omdat ze niet wíllen verduurzamen, maar vaak omdat de regelgeving complex is en men niet altijd goed weet wat er precies gevraagd wordt. Veel gebouwen beschikken al over losse systemen voor klimaatregeling, verlichting of monitoring, maar die systemen communiceren vaak niet goed met elkaar. Juist die integratie en intelligente aansturing zijn essentieel binnen GACS.”
Cijfers
Het is volgens Tepaske moeilijk in te schatten hoeveel bedrijven nog niet klaar zijn voor GACS, maar dat het een substantieel aantal is, is volgens hem wel duidelijk. “Exacte cijfers zijn lastig te geven, omdat landelijke monitoring nog beperkt is. Onze inschatting is dat slechts een relatief klein deel van de gebouwen vandaag volledig voldoet aan alle GACS-eisen. Veel grotere utiliteitsgebouwen hebben wel een gebouwbeheersysteem (GBS), maar een traditioneel GBS voldoet niet automatisch aan GACS. GACS vraagt namelijk meer: realtime monitoring, foutdetectie, data-analyse en de mogelijkheid om systemen intelligent te optimaliseren. Ik denk dus dat een aanzienlijk deel van de markt nog stappen moet zetten.”
Niet wachten
Om inzicht te krijgen of een gebouw voldoet aan de GACS-eisen is een technische analyse van het gebouw van belang, waarbij onder andere wordt gekeken of er sprake is van een continue monitoring van energieverbruik. “Maar GACS draait niet alleen om meten, maar vooral om intelligent sturen. Een gebouw moet in staat zijn om op basis van data efficiënter te functioneren. De inzichten uit gebouwdata stellen ons in staat om slimme optimalisaties door te voeren en continu te monitoren of het gebouw optimaal presteert”, aldus Tepaske, die gebouweigenaren en vastgoedbeheerders met een verwarmings- en/of airconditioningssysteem van meer dan 70 kW (totaal nominaal vermogen) adviseert om nu al actie te ondernemen, ook al geldt voor hen de verplichting pas vanaf 2030. “Verduurzaming van vastgoed en het moderniseren van gebouwinstallaties kost tijd-technisch, organisatorisch én financieel. Bovendien is GACS voor veel gebouwen geen simpele software-update; soms vraagt het om nieuwe sensoren, connectiviteit of modernisering van bestaande installaties. Wie nu begint, kan investeringen spreiden en tegelijk al profiteren van lagere energiekosten.”
Kosten
Gebouweigenaren en gebouwbeheerders klagen over alweer een nieuwe regel en de bijkomende kosten, maar Tepaske benadrukt dat de maatregelen ook in hun eigen belang zijn. “We horen veel klachten over de kosten, maar niets doen heeft ook een prijs. Inefficiënte gebouwen verbruiken meer energie, hebben hogere operationele kosten en lopen uiteindelijk achter op regelgeving en marktverwachtingen. Daarnaast zien we dat huurders en investeerders steeds kritischer kijken naar energieprestaties. Het goede nieuws is dat je niet altijd groot hoeft te beginnen. Met relatief beperkte investeringen in monitoring en data-inzicht kun je vaak al aanzienlijke optimalisaties realiseren. En dat hoeft niet altijd complex of kostbaar te zijn. Moderne draadloze technologie maakt het mogelijk om bestaande gebouwen relatief eenvoudig te digitaliseren. En uiteindelijk draait GACS niet alleen om het verzamelen van data, maar vooral om het vertalen van die data naar concrete acties. Pas dan levert een slim gebouw daadwerkelijk energiebesparing, meer comfort en lagere exploitatiekosten.”
Een traditioneel GBS voldoet niet automatisch aan GACS
Monitoring
Die monitoring kan, zo benadrukt Tepaske, per organisatie verschillen. “Sommige grote vastgoedpartijen beschikken over eigen technische beheerders die de data dagelijks analyseren en installaties optimaliseren. In andere gevallen wordt deze taak uitbesteed aan een installateur, system integrator of een gespecialiseerde beheerpartner. Wij , als Mymesh, kunnen ervoor zorgen dat alle relevante data betrouwbaar beschikbaar komt in één slim platform. Daarmee krijgt de gebouwbeheerder, installateur of een andere servicepartner eenvoudig inzicht in het energieverbruik, het comfort en de prestaties van de installaties.”
Installateur als adviseur en sparringpartner
En juist de installateur kan bij dit onderwerp een belangrijk rol invullen, aldus Tapeske. “De installateur krijgt een belangrijke rol. Natuurlijk blijft hij verantwoordelijk voor de technische uitvoering, zoals het plaatsen van sensoren, het aansluiten van installaties en het in bedrijf stellen van systemen. Maar zijn rol verschuift steeds meer richting adviseur. Gebouweigenaren hebben behoefte aan een partner die kan uitleggen welke maatregelen nodig zijn om aan de GACS-eisen te voldoen en welke investeringen daadwerkelijk rendement opleveren. De installateur kent de technische installatie vaak als geen ander en kan daarin een belangrijke sparringpartner zijn. Tegelijkertijd vraagt GACS ook om kennis van data, software en slimme gebouwsystemen. Daarom zien wij de toekomst vooral in samenwerking: installateurs, adviseurs en technologiepartners zoals Mymesh vullen elkaar aan. Zo krijgt de eindklant zowel technisch als strategisch het beste advies.”
Handhaving
Bewustwording is stap één, maar zeker niet het einddoel. Het doel van GACS is dat gebouwen slimmer en energiezuiniger functioneren. Alleen data verzamelen zonder actie heeft weinig waarde. De inzichten moeten leiden tot optimalisatie van installaties, betere instellingen en efficiënter gebruik. Maar de implementatie is zeker niet vrijblijvend. ”De verplichting richt zich primair op het beschikbaar hebben van de juiste systemen en functionaliteiten. Handhaving en sancties zullen per land en via nationale implementatie verder worden ingevuld, maar de richting is duidelijk: energieprestaties worden steeds minder vrijblijvend”, zegt Tepaske die benadrukt dat controle en handhaving uiteindelijk bij nationale en lokale toezichthouders ligt, afhankelijk van hoe de regelgeving wordt geïmplementeerd. “We verwachten dat GACS in toenemende mate onderdeel wordt van inspecties rondom energielabels, gebouwprestaties en duurzaamheidsrapportages. Met andere woorden: de vraag is niet óf er gecontroleerd gaat worden, maar eerder hoe snel en hoe strikt.”
GACS draait om vertalen van data naar concrete acties
Over Mymesh
Mymesh in de eerste plaats een IT-bedrijf dat software en hardware ontwikkelt om gebouwen slimmer en efficiënter te laten functioneren, met het comfort van de mens centraal. Het bedrijf dat is gevestigd in Haarlem opereert niet als traditioneel adviesbureau, maar dankzij de ruime ervaring in de bouwsector en inzichten uit data kan het, waar nodig, wel waardevol advies geven. Mymesh helpt gebouweigenaren om gebouwen daadwerkelijk slimmer, efficiënter en toekomstbestendig te maken. Dat doet het bedrijf met een draadloos mesh-netwerk dat realtime data verzamelt uit installaties zoals verlichting, sensoren en klimaatoplossingen. De kracht zit in het feit dat Mymesh dit schaalbaar en vaak zonder ingrijpende bekabeling kan realiseren. Daardoor kunnen ook bestaande gebouwen relatief snel stappen zetten richting GACS-compliance.
Wat is GACS?
Een Gebouw Automatiserings- en Controlesysteem (GACS) is een geïntegreerd systeem dat wordt gebruikt om de technische installaties van een gebouw automatisch te beheren, te bewaken en te optimaliseren. Het systeem verzamelt gegevens van sensoren en apparaten en stuurt vervolgens verschillende installaties aan, zoals verwarming, ventilatie, airconditioning (HVAC), verlichting, zonwering en energievoorzieningen.
Comfort en energiebesparing
Het belangrijkste doel van een GACS is het verhogen van het comfort voor gebruikers en tegelijkertijd het energieverbruik te verlagen. Door continu gegevens te analyseren kan het systeem bijvoorbeeld de temperatuur aanpassen aan de bezetting van ruimtes, verlichting uitschakelen wanneer een ruimte leeg is of ventilatie automatisch regelen op basis van de luchtkwaliteit.
Monitoring en rapportage
Daarnaast biedt een GACS uitgebreide mogelijkheden voor monitoring en rapportage. Beheerders kunnen via een centrale interface de prestaties van installaties volgen, storingen snel signaleren en onderhoud efficiënter plannen. Hierdoor worden operationele kosten verlaagd en neemt de betrouwbaarheid van gebouwinstallaties toe.
GACS speelt een belangrijke rol bij het behalen van duurzaamheidsdoelstellingen en het voldoen aan Europese energie-eisen voor gebouwen. Moderne systemen maken vaak gebruik van slimme technologieën, internetverbindingen en data-analyse om gebouwen energiezuiniger, veiliger en comfortabeler te maken. Hierdoor vormt een GACS een essentieel onderdeel van moderne, intelligente gebouwen en faciliteitenbeheer.
Voor wie en wanneer?
In Nederland is een Gebouw Automatiserings- en Controlesysteem (GACS) verplicht voor eigenaren van utiliteitsgebouwen (niet-woongebouwen), zoals kantoren, scholen, ziekenhuizen, winkels, hotels, bedrijfsgebouwen en sommige industriële gebouwen. De verplichting geldt niet voor gebouwen waarvan meer dan 50 procent van het oppervlak een woonfunctie heeft.
GACS is vanaf 1 januari 2026 verplicht voor utiliteitsgebouwen met een verwarmings- en/of airconditioningssysteem met een totaal nominaal vermogen van meer dan 290 kW en vanaf 1 januari 2030 geldt de verplichting ook voor utiliteitsgebouwen met een verwarmings- en/of airconditioningssysteem van meer dan 70 kW.
De verplichting komt voort uit de Europese richtlijn voor de energieprestatie van gebouwen (EPBD). Het doel is om het energieverbruik continu te monitoren, de installaties efficiënter te laten functioneren, energieverspilling en CO₂-uitstoot te verminderen en om de beheerders inzicht te geven in verbetermogelijkheden.
